RODO w marketingu: jak prowadzić marketing zgodnie z prawem

Marketing bez zgodności z prawem przypomina jazdę bez pasów. Zwykle nic się nie dzieje. A potem, raz, dzieje się wszystko naraz. Ten przewodnik pokazuje, jak prowadzić skuteczny marketing i nie oberwać karą od trzech różnych urzędów jednocześnie.

5 rzeczy, które musisz zapamiętać:

• RODO to nie wszystko. Marketing elektroniczny reguluje też PKE (Prawo komunikacji elektronicznej), a praktyki wobec konsumentów nadzoruje UOKiK. Trzy reżimy, trzech regulatorów, trzy odrębne kary.
• PKE zmieniło zasady od 10 listopada 2024 r. Jedna zgoda marketingowa na przesyłanie informacji handlowej, ale osobno na każdy kanał (e-mail, SMS, telefon, push). Obejmuje też B2B.
• Zgoda albo uzasadniony interes. To dwie różne podstawy z RODO. Uzasadniony interes wymaga testu równowagi. PKE i tak wymaga zgody na sam kanał elektroniczny.
• Cookies to PKE (art. 399), nie RODO. Baner zgody na cookies analityczne i marketingowe wynika z innego źródła prawa niż myślisz.
• Nowe warstwy ryzyka w 2026: profilowanie i AI Act, personalizacja cen (Omnibus) oraz zakaz dark patterns i reklamy targetowanej na danych wrażliwych (DSA).

Chcesz od razu przejść do konkretów? Każda sekcja zaczyna się od krótkiej, jednozdaniowej odpowiedzi, więc znajdziesz to, czego szukasz, w kilka sekund.

1. RODO w marketingu to nie jedna ustawa. To trzech regulatorów

Marketing regulują równolegle trzy reżimy: RODO (dane osobowe, Prezes UODO), PKE (kontakt elektroniczny i cookies, Prezes UKE) oraz prawo konsumenckie (nieuczciwe praktyki, Prezes UOKiK). Zgodność tylko z jednym z nich nie chroni Cię przed pozostałymi dwoma.

Większość poradników zatrzymuje się na RODO. To błąd, który potrafi kosztować. Prowadzenie marketingu dotyka trzech obszarów prawa naraz, a każdy ma własny urząd, własne przepisy i własny cennik kar.

Kto może Cię ukarać i za co

• Prezes UODO (RODO). Za brak podstawy przetwarzania, wadliwą zgodę, brak realizacji praw, brak umowy powierzenia. Kara do 20 mln EUR lub 4% rocznego światowego obrotu, w zależności od tego, która kwota jest wyższa.
• Prezes UKE (PKE). Za wysyłkę informacji handlowej lub kontakt marketingowy bez zgody na kanał. Kara do 3% rocznego przychodu z poprzedniego roku albo do 1 000 000 zł.
• Prezes UOKiK (ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym i o ochronie konkurencji). Za cold calling do konsumentów, dark patterns, wprowadzające w błąd komunikaty. Kara do 10% obrotu za naruszenie zbiorowych interesów konsumentów.

Zsumuj to. Jedna nieprzemyślana kampania mailingowa do bazy kupionej od pośrednika może uruchomić postępowanie w każdym z trzech urzędów. To nie jest teoria. W 2025 r. marketing bezpośredni odpowiadał za około 11% sumy kar nakładanych przez UODO. Wcześniejsze rekordy za nielegalny marketing bezpośredni sięgały kilku milionów złotych.

2. Kiedy zaczyna się przetwarzanie danych w marketingu

Przetwarzanie zaczyna się już przy pikselu remarketingowym, formularzu kontaktowym czy uploadzie bazy do Custom Audiences. Nie potrzebujesz imienia i nazwiska. Wystarczy adres IP, cookie ID albo identyfikator reklamowy, żeby mówić o danych osobowych.

RODO definiuje dane osobowe szeroko. To każda informacja, która pozwala zidentyfikować osobę bezpośrednio (imię, nazwisko, e-mail) lub pośrednio (adres IP, cookie ID, identyfikator urządzenia, dane behawioralne).

W marketingu moment przetwarzania pojawia się dużo wcześniej, niż intuicja podpowiada:

• Ktoś wchodzi na stronę, a piksel przypisuje mu cookie. To już przetwarzanie.
• Wypełnia formularz kontaktowy. Przetwarzanie, nawet jeśli nie wyślesz mu żadnej oferty.
• Wgrywasz plik z e-mailami do Facebook Custom Audiences albo Google Customer Match. Przetwarzanie, i to udostępnienie danych na zewnątrz.
• Narzędzie zbiera adresy IP i przypisuje je do konkretnych firm. Ryzykowne. IP potrafi być daną osobową samo w sobie.

Korzystasz z Google Analytics, Meta Pixel czy Mailchimp? To tylko narzędzia. Administratorem danych i odpowiedzialnym za zgodność jesteś Ty, nie dostawca chmury. Regulamin platformy nie zdejmuje z Ciebie odpowiedzialności.

Kiedy dane przestają być osobowe

Tu przebiega granica między anonimizacją a pseudonimizacją, i wiele firm ją myli.

• Anonimizacja to nieodwracalne pozbawienie danych cech identyfikujących. Zagregowana statystyka ,,30% ruchu z Warszawy" to już nie dane osobowe.
• Pseudonimizacja to zamiana identyfikatora na inny (np. ,,User_8823"). Jeśli da się cofnąć albo połączyć z innymi danymi, to wciąż dane osobowe i wciąż RODO.

Praktyczny test: czy łącząc te informacje z innymi, potencjalnie dostępnymi danymi, jesteś w stanie wskazać konkretną osobę? Jeśli tak, przetwarzasz dane osobowe.

3. Administrator, współadministrator czy procesor. Ustal to, zanim ruszysz kampanię

Administrator decyduje po co i jak przetwarza dane (art. 4 pkt 7 RODO). Współadministratorzy ustalają cele wspólnie (art. 26). Podmiot przetwarzający działa wyłącznie na polecenie administratora, na podstawie umowy powierzenia (art. 28). Od roli zależą Twoje obowiązki i dokumenty, które musisz mieć.

Brzmi jak prawniczy żargon. W praktyce to fundament, bo błędne ustalenie roli wywraca całą dokumentację.

Jak to działa w agencji i software housie

• Prowadzisz własny sklep i wysyłasz newsletter. Jesteś administratorem.
• Zlecasz mailing agencji, przekazując jej swoją bazę. Nadal jesteś administratorem, a agencja jest podmiotem przetwarzającym. Potrzebujecie umowy powierzenia (art. 28 RODO).
• Prowadzisz fanpage. W zakresie statystyk odwiedzających jesteś współadministratorem razem z Meta. To przesądził TSUE w sprawie Wirtschaftsakademie (C-210/16).
• Agencja zbiera leady na własnej stronie i buduje z nich swoją bazę, z której korzystają jej klienci. Wtedy agencja bywa administratorem tych danych.

Brak umowy powierzenia tam, gdzie przepisy jej wymagają, sprawia, że procesor jest traktowany jak administrator ze wszystkimi obowiązkami, a Ty naruszasz art. 28 RODO. To jeden z najczęstszych powodów kar przy współpracy z agencjami i dostawcami narzędzi.

4. Zgoda czy uzasadniony interes? Dwie podstawy marketingu w RODO

Marketing prowadzisz na podstawie zgody (art. 6 ust. 1 lit. a RODO) albo prawnie uzasadnionego interesu (art. 6 ust. 1 lit. f). Motyw 47 RODO wprost dopuszcza marketing bezpośredni jako uzasadniony interes. Uwaga: to podstawa z RODO. Zgodę na sam kanał elektroniczny i tak wymaga PKE, o czym w sekcji 5.

Zgoda: najprostsza, ale i najbardziej wymagająca

Zgoda z RODO musi być dobrowolna, konkretna, świadoma i jednoznaczna (art. 4 pkt 11 i art. 7). W praktyce oznacza to:

• Checkbox nigdy nie jest zaznaczony domyślnie. To przesądził TSUE w sprawie Planet49 (C-673/17).
• Treść zgody jest zrozumiała, a cel konkretny. ,,Zgoda w celach marketingowych" bywa za ogólna.
• Osoba ma realny wybór, a wycofanie zgody jest tak samo łatwe jak jej udzielenie (art. 7 ust. 3).

Uzasadniony interes: wygodniejszy, ale wymaga testu

Prawnie uzasadniony interes pozwala przetwarzać dane bez zgody, ale pod trzema warunkami. Musisz przejść tzw. test równowagi (LIA, Legitimate Interest Assessment):

1. Masz realny, konkretny interes (np. marketing własnych, podobnych produktów do dotychczasowych klientów).
2. Przetwarzanie jest niezbędne do jego realizacji (nie da się osiągnąć celu w mniej inwazyjny sposób).
3. Twój interes przeważa nad prawami i wolnościami osoby (rozsądne oczekiwania, inwazyjność, konsekwencje, gwarancje jak łatwy sprzeciw).

Uzasadniony interes pozwala ograniczyć liczbę checkboxów w formularzu. Ale test równowagi musisz udokumentować. W razie kontroli ,,uznaliśmy, że mamy interes" nie wystarczy. Liczy się dowód, nie deklaracja.

5. PKE i nowe zgody marketingowe: newsletter, SMS, cold mailing B2B

Od 10 listopada 2024 r. obowiązuje Prawo komunikacji elektronicznej (PKE), które zastąpiło Prawo telekomunikacyjne i marketingowe przepisy UŚUDE. Art. 398 PKE wprowadza jedną zgodę marketingową na przesyłanie informacji handlowej, ale osobno dla każdego kanału. Co kluczowe: zgoda jest wymagana także w B2B.

To najważniejsza zmiana ostatnich lat i miejsce, w którym najwięcej firm wciąż działa na starych zasadach. Jeśli Twój poradnik o RODO w marketingu nie wspomina o PKE, jest nieaktualny.

Co konkretnie zmienił art. 398 PKE

• Jedna zgoda zamiast dwóch. Wcześniej trzeba było zbierać zgodę z art. 10 UŚUDE (informacja handlowa) plus zgodę z art. 172 Prawa telekomunikacyjnego (używanie urządzeń końcowych). Teraz to jedna zgoda na marketing bezpośredni.
• Osobna zgoda na każdy kanał. Zgoda na e-mail nie uprawnia do SMS ani do telefonu. Jeden kanał, jedna zgoda. Chcesz dzwonić i mailować? Potrzebujesz dwóch.
• B2B też objęte. UŚUDE chroniła ,,odbiorcę będącego osobą fizyczną". PKE mówi o abonencie i użytkowniku końcowym, a to obejmuje również firmy i instytucje. Cold mailing na adres biuro@spolka.pl bez zgody stał się ryzykowny.
• Zgoda musi spełniać standard RODO. Dobrowolna, konkretna, świadoma, jednoznaczna. Zgody z zaszłości bywają nieważne, jeśli nie da się wykazać, jak zostały zebrane.

Newsletter krok po kroku, żeby nie oberwać

1. Jasna informacja, na co dokładnie się zapisuję i kto jest administratorem.
2. Checkbox niezaznaczony domyślnie, oddzielny od akceptacji regulaminu.
3. Link do polityki prywatności i informacja o prawie do rezygnacji.
4. Double opt-in (potwierdzenie w mailu). RODO ani PKE go nie wymagają, ale daje Ci dowód zgody i czyści bazę.
5. Łatwe wypisanie w każdym mailu (jeden klik, bez logowania i formularzy).

Częsty błąd. Firma zbiera e-mail ,,do faktury" albo do realizacji zamówienia i dorzuca go do newslettera. To naruszenie. Zgoda dotyczy konkretnego celu. Cel ,,realizacja umowy" to nie cel ,,marketing".

A cold mailing i cold calling B2B? Da się legalnie

Da się, ale nie na skróty. Trzeba rozdzielić dwie warstwy:

• Warstwa RODO. Kontakt do firmy z oferty często można oprzeć na uzasadnionym interesie, po teście równowagi i przy dopełnieniu obowiązku informacyjnego.
• Warstwa PKE (art. 398). Na wysłanie samej informacji handlowej drogą elektroniczną i tak potrzebujesz zgody użytkownika końcowego, także gdy po drugiej stronie jest firma.

W praktyce oznacza to, że masowy cold mailing z ofertą do zimnej bazy B2B bez zgody jest dziś trudny do obrony. Bezpieczniejsze bywają kanały, które nie są ,,informacją handlową drogą elektroniczną" w rozumieniu PKE, na przykład kontakt przez publiczne profile czy reklama, w której to platforma jest stroną doręczającą.

6. Cookies to PKE, nie RODO. I dlaczego to zmienia Twój baner

Zgoda na cookies analityczne i marketingowe wynika z art. 399 PKE (dawny art. 173 Prawa telekomunikacyjnego), a nie z RODO. Cookies niezbędne do działania serwisu zgody nie wymagają. Reszta tak, i musi to być zgoda uprzednia, świadoma i równie łatwa do wycofania.

To rozróżnienie ma praktyczne skutki. Wielu przedsiębiorców tłumaczy baner cookies wyłącznie RODO. Tymczasem podstawą jest PKE.

• Cookies techniczne (koszyk, logowanie, sesja). Nie potrzebują zgody.
• Cookies analityczne i marketingowe. Potrzebują zgody uprzedniej, czyli udzielonej zanim skrypt się załaduje.
• Brak ,,cookie wall" na siłę. Uzależnienie dostępu do treści od zgody na marketing bywa kwestionowane jako zgoda niedobrowolna.
• ,,Odrzuć wszystko" równie łatwe jak ,,Akceptuj". Baner, w którym odmowa wymaga trzech kliknięć w ukryte menu, to dark pattern.

Jeśli używasz Google Ads lub GA4, wdroż Consent Mode v2 i zablokuj tagi marketingowe do czasu zgody. Inaczej piksel zbiera dane, zanim użytkownik cokolwiek kliknie, a to właśnie brak zgody uprzedniej.

7. Profilowanie, AI Act i personalizacja cen. Świeże ryzyka 2026

Zwykłe profilowanie wymaga tylko podstawy przetwarzania i obowiązku informacyjnego. Profilowanie z automatyczną decyzją o skutkach prawnych podlega art. 22 RODO. W 2026 dochodzą trzy nowe warstwy: AI Act (systemy AI w marketingu), Omnibus (obowiązek ujawnienia ceny spersonalizowanej) i DSA (zakaz dark patterns oraz reklamy targetowanej na danych wrażliwych i wobec małoletnich).

Tego nie znajdziesz w większości poradników, bo są sprzed tych zmian. A to właśnie tu przesuwa się granica ryzyka.

Profilowanie: zwykłe kontra kwalifikowane

• Zwykłe. Dopasowujesz treść i rekomendacje. Użytkownik dostaje propozycję, z której może nie skorzystać. Wystarczy podstawa przetwarzania i informacja o profilowaniu.
• Kwalifikowane (art. 22 RODO). Automat podejmuje decyzję o skutkach prawnych lub podobnie istotnych (np. odmowa zawarcia umowy, zmiana warunków). Wymaga wyraźnej podstawy i dodatkowych gwarancji, w tym prawa do interwencji człowieka.

AI Act w marketingu

AI Act wchodzi na pełne obroty w 2026 r. Jeśli personalizujesz ceny lub rekomendacje w oparciu o modele AI, przygotuj się na ocenę skutków (DPIA z udziałem IOD) oraz na udokumentowanie zbioru danych, na którym uczy się algorytm. Systemy manipulujące zachowaniem w sposób wykorzystujący słabości użytkowników są zakazane.

Omnibus i DSA

• Omnibus. Jeśli wyświetlasz cenę spersonalizowaną na podstawie zautomatyzowanego podejmowania decyzji, masz obowiązek o tym poinformować przed zakupem.
• DSA (art. 25). Zakaz dark patterns, czyli interfejsów, które ograniczają swobodny wybór użytkownika.
• DSA (reklama targetowana). Zakaz targetowania reklamy na podstawie danych wrażliwych oraz zakaz reklamy profilowanej kierowanej do małoletnich.

8. Prawo sprzeciwu i inne prawa, o których się zapomina

Wobec marketingu bezpośredniego osoba ma bezwzględne prawo sprzeciwu (art. 21 ust. 2 RODO). Po sprzeciwie nie wolno dalej przetwarzać danych w tym celu, bez wyjątków i bez testu równowagi. Do tego dochodzą prawa dostępu, sprostowania, usunięcia i przenoszenia danych.

Prawo sprzeciwu wobec marketingu jest wyjątkowo mocne. Nie musisz go ważyć z własnym interesem. Sprzeciw kończy przetwarzanie w celu marketingu i kropka. Obejmuje to również profilowanie w zakresie, w jakim służy marketingowi bezpośredniemu.

W praktyce potrzebujesz procedury, która:

• Rejestruje sprzeciw i realizuje go od razu, nie ,,przy najbliższej wysyłce".
• Utrzymuje listę wykluczeń (suppression list), żeby ktoś nie wrócił do bazy przy kolejnym imporcie.
• Odpowiada na żądania dostępu i usunięcia w terminie miesiąca (art. 12 ust. 3 RODO).

9. Siedem błędów RODO w marketingu, które realnie kosztują

Najdroższe błędy to: kupowanie baz, brak umów powierzenia, zgody ,,na zapas", jedna zgoda na wszystkie kanały, wieczna retencja, ignorowanie sprzeciwu i brak dokumentacji rozliczalności. Większości da się uniknąć jednym audytem.

Błąd 1. Kupowanie baz mailingowych

Osoby z kupionej bazy nie wyraziły Ci zgody, a Ty nie masz podstawy przetwarzania ani zgody PKE. To klasyczny rynek cytryn: pozornie tania baza, realnie same ryzyka. Kara sięga milionów.

Błąd 2. Brak umów powierzenia

Agencja, hosting, narzędzie mailingowe. Jeśli przetwarzają dane w Twoim imieniu, potrzebujesz umowy z art. 28 RODO. Regulamin platformy nie zawsze wystarcza, sprawdź zakres.

Błąd 3. Zgody ,,na wszelki wypadek"

Formularz zbiera datę urodzenia i numer telefonu do zapisu na newsletter. Narusza zasadę minimalizacji (art. 5 ust. 1 lit. c). Zbieraj tylko to, co niezbędne do celu.

Błąd 4. Jedna zgoda na wszystkie kanały

Po PKE zgoda na e-mail nie obejmuje SMS ani telefonu. Jeden kanał, jedna zgoda. Stare formularze ,,na wszystko" trzeba rozdzielić.

Błąd 5. Wieczne przechowywanie danych

,,Dane to nasz kapitał" nie jest podstawą prawną. Musisz określić okres retencji i czyścić martwe bazy newsletterowe. Trzymasz bez celu, naruszasz zasadę ograniczenia przechowywania.

Błąd 6. Ignorowanie sprzeciwu i praw osób

Brak procedury sprzeciwu i usunięcia danych to prosta droga do skargi i kontroli. Prawo sprzeciwu wobec marketingu jest bezwzględne.

Błąd 7. Brak dokumentacji (rozliczalność)

RODO wymaga, żebyś wykazał zgodność, nie tylko jej przestrzegał (art. 5 ust. 2). Bez rejestru czynności, udokumentowanych testów równowagi i dowodów zgód jesteś bezbronny w kontroli.

10. Jak wdrożyć zgodny marketing krok po kroku

Zacznij od audytu (co zbierasz, na jakiej podstawie, gdzie trafia), ustal role, dobierz podstawy, przygotuj dokumenty (klauzule, zgody, umowy powierzenia, rejestry), wdroż zmiany w procesach i monitoruj. To proces ciągły, nie jednorazowa akcja.

1. Audyt. Spisz każde działanie i narzędzie: newsletter, CRM, piksel, GA4, formularze, konkursy. Dla każdego określ, jakie dane, na jakiej podstawie, gdzie trafiają i kto ma dostęp.
2. Mapowanie ról. Dla każdego przepływu ustal, czy jesteś administratorem, współadministratorem czy procesorem. To przesądza, jakich dokumentów potrzebujesz.
3. Dobór podstaw. Zdecyduj: zgoda czy uzasadniony interes. Dla uzasadnionego interesu wykonaj i zapisz test równowagi. Sprawdź, gdzie PKE wymaga zgody na kanał.
4. Dokumentacja. Zaktualizuj klauzule informacyjne, formularze zgód (osobno per kanał), umowy powierzenia, rejestr czynności, procedury realizacji praw i retencji.
5. Wdrożenie w procesach. Dokument to nie wszystko. Zablokuj mailing do osób bez zgody, wdroż Consent Mode, ustaw suppression list, popraw baner cookies.
6. Monitoring. Nowe narzędzie? Sprawdź podstawę i umowę. Nowa kampania? Przemyśl podstawę. Zmiana prawa? Zaktualizuj procedury.

FAQ: najczęstsze pytania o RODO w marketingu

Czy mogę kupić bazę mailingową i wysyłać na nią oferty?

Nie. Osoby z kupionej bazy nie wyraziły Ci zgody, a Ty nie masz ani podstawy przetwarzania z RODO, ani zgody z PKE na kontakt. To jedno z najczęściej karanych naruszeń, a kary sięgają milionów złotych.

Czy na marketing B2B też potrzebuję zgody?

Na przesyłanie informacji handlowej drogą elektroniczną tak, także wobec firm. PKE (art. 398) chroni abonenta i użytkownika końcowego, w tym osoby prawne. To zmiana względem starej UŚUDE, która chroniła tylko osoby fizyczne.

Zgoda czy uzasadniony interes, co wybrać na newsletter?

Sam newsletter jako przetwarzanie danych możesz często oprzeć na uzasadnionym interesie. Ale na wysyłkę drogą elektroniczną i tak potrzebujesz zgody z PKE. W praktyce dla newslettera zbiera się zgodę marketingową na kanał e-mail.

Czy baner cookies wynika z RODO?

Nie bezpośrednio. Zgoda na cookies analityczne i marketingowe wynika z art. 399 PKE. RODO reguluje przetwarzanie danych osobowych, które te cookies mogą generować. To dwie warstwy, nie jedna.

Jak długo mogę przechowywać dane marketingowe?

Nie ma sztywnego terminu. Trzymasz dane tak długo, jak trwa cel (np. dopóki ktoś jest subskrybentem) i nie dłużej. Osobne terminy narzucają przepisy podatkowe czy księgowe, ale to inny cel niż marketing.

Czy muszę mieć zgodę na remarketing?

Na cookies marketingowe używane do remarketingu tak, zgoda wynika z PKE. Sam remarketing do własnych klientów można opierać na uzasadnionym interesie w warstwie RODO, ale zgoda na cookies i tak jest potrzebna.

Co grozi za marketing bez zgody?

Trzy odrębne kary. UODO do 20 mln EUR lub 4% obrotu, UKE do 3% przychodu lub 1 mln zł, UOKiK do 10% obrotu przy naruszeniu zbiorowych interesów konsumentów. Mogą kumulować się za jedno działanie.

Czy stare zgody marketingowe sprzed PKE są ważne?

Zależy. Jeśli zebrałeś zgodę w standardzie RODO (dobrowolna, konkretna, świadoma, jednoznaczna) i obejmuje właściwy kanał, zwykle nadal działa. Zgody blankietowe ,,na wszystko" i te bez dowodu zebrania warto odświeżyć.

Podsumowanie

RODO w marketingu to nie czarna magia i nie hamulec sprzedaży. To kilka zasad, które trzeba zrozumieć i konsekwentnie stosować. Zapamiętaj cztery rzeczy.

1. Zawsze znaj swoją podstawę: zgoda albo uzasadniony interes, a przy kanale elektronicznym pamiętaj o PKE.
2. Ustal role i miej umowy powierzenia z każdym, kto przetwarza dane w Twoim imieniu.
3. Zbieraj minimum, przechowuj tylko na czas celu, realizuj sprzeciw natychmiast.
4. Dokumentuj wszystko. W kontroli liczy się dowód, nie dobre intencje.

Potrzebujesz audytu marketingu pod RODO i PKE?

Lexable to AI-native kancelaria dla firm technologicznych. Sprawdzamy zgody, klauzule, umowy powierzenia i baner cookies, a potem porządkujemy je tak, żeby marketing dalej dowoził wyniki.

Wyceń bezpłatnie w ciągu godziny i zabezpiecz się →

Artykuł ma jedynie charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W konkretnej sprawie skonsultuj się z prawnikiem.

O autorze

Łukasz Gębczyk - CEO i founder Lexable. Prawnik biznesowy specjalizujący się w prawie spółek i nowych technologiach, ze szczególnym uwzględnieniem AI i regulacji platform cyfrowych. Buduje Lexable jako alternatywę dla tradycyjnych kancelarii: stała cena, gotowe w godziny, prawnik weryfikuje każdy dokument.