Umowa Wspólników (SHA): 7 klauzul, które chronią biznes

Zakładacie startup. Jest chemia, wizja jednorożca i zaufanie. Rejestrujecie spółkę w S24, dzielicie udziały po równo i ruszacie do pracy. Stop. Właśnie popełniliście błąd, który za 2 lata może zabić Wasz biznes.

Standardowa umowa spółki z o.o. (szczególnie ta z systemu S24) jest jak szkielet - trzyma formę, ale nie ma mięśni. Nie przewiduje kłótni, rozwodów biznesowych, ani tego, że CTO postanowi rzucić kodowanie i wyjechać w Bieszczady, zachowując 33% udziałów.

W świecie Venture Capital i nowoczesnych Software House'ów ,,papierem bezpieczeństwa’’ nie jest sama umowa spółki, ale umowa wspólników (Shareholders' Agreement - SHA). To dokument, który reguluje czarne scenariusze, zanim się wydarzą.

Oto 7 kluczowych mechanizmów SHA, które musicie wdrożyć, aby Wasza spółka była inwestowalna i bezpieczna.

1. Reverse vesting

To najważniejszy zapis, w startupie udziały powinny być nagrodą za dowiezienie wartości w czasie. Mechanizm reverse vesting sprawia, że jeśli wspólnik odejdzie ze spółki przed upływem np. 4 lat, musi odsprzedać (często za grosze) część swoich udziałów pozostałym.

Co wpisać:

• Okres vestingu: standard rynkowy to 3/4 lata.
• Cliff: okres karencji (zazwyczaj 1 rok). Jeśli wspólnik odejdzie przed upływem roku, nie zachowuje żadnych udziałów.
• Cel: ochrona przed ,,pasażerami na gapę’’, którzy mają dużo udziałów, ale przestali pracować na sukces firmy.

2. Wniesienie IP do spółki

Founderzy piszą kod MVP jeszcze przed założeniem spółki. Prawnie ten kod należy do nich jako osób fizycznych, a nie do sp. z o.o. Dla inwestora to czerwona flaga, bo spółka jest ,,pusta’’.

Co wpisać:

• Zobowiązanie do przeniesienia wszelkich praw autorskich do kodu, grafik, domen i know-how powstałych przed rejestracją na spółkę.
• Zasada, że wszystko, co Founder tworzy w trakcie bycia wspólnikiem, automatycznie staje się własnością spółki.

Ważne: to ten sam mechanizm, o którym pisaliśmy przy okazji Umowy B2B z programistą. Kod musi być w spółce - niezależnie czy napisał go junior, czy sam Founder. Bez tego spółka jest niesprzedawalna.

3. Klauzula deadlock

Co zrobić, gdy macie po 50% udziałów, pokłócicie się o strategię i decyzyjność staje w miejscu? Spółka traci płynność, a Wy nie możecie się dogadać.

Co wpisać:

• Mechanizm: wspólnik A składa ofertę odkupienia udziałów wspólnika B za konkretną cenę (np. 500 tysięcy zł).
• Decyzja: wspólnik B ma wybór: albo sprzedać swoje udziały za tę cenę, albo kupić udziały wspólnika A za tę samą kwotę.

Efekt: to brutalne, ale niesamowicie skuteczne narzędzie do szybkiego rozcięcia węzła gordyjskiego. Cena zawsze będzie rynkowa, bo składający ofertę boi się, że zostanie spłacony zbyt tanio.

4. Drag-along i tag-along

Te klauzule to elementarz w rozmowach z inwestorami (VC). Regulują zasady wyjścia z inwestycji.

Co wpisać:

• Drag-along (Prawo pociągnięcia): jeśli znajdzie się kupiec na 100% spółki, większość udziałowców może ,,zmusić’’ mniejszość do sprzedaży udziałów na tych samych warunkach. Zapobiega to blokowaniu transakcji zbycia przez małego udziałowca.
• Tag-along (Prawo przyłączenia): chroni mniejszość. Jeśli większościowy wspólnik sprzedaje swoje udziały, mniejszy ma prawo ,,podpiąć się’’ pod transakcję i też sprzedać swoje, by nie zostać w spółce z obcym inwestorem.

5. Zakaz konkurencji i non-solicitation

Wspólnik, który zna wszystkie sekrety firmy, marże i bazę klientów, nie może po cichu budować konkurencyjnego biznesu.

Co wpisać:

• Zakaz prowadzenia działalności konkurencyjnej (jako udziałowiec, doradca czy pracownik) w trakcie bycia wspólnikiem i np. 12-24 miesiące po wyjściu.
• Non-solicitation: zakaz podbierania pracowników i klientów spółki po odejściu.

Pro tip: podobnie jak w NDA dla IT, kluczowe jest precyzyjne zdefiniowanie ,,działalności konkurencyjnej’’, aby sąd nie uznał zakazu za zbyt szeroki i nieważny.

6. Zasady dziedziczenia

Śmierć wspólnika to tragedia ludzka, ale też ogromne ryzyko biznesowe. Czy chcecie, aby w miejsce Waszego wspólnika-programisty weszła jego żona, która nie mają pojęcia o IT, ale ma prawo głosu na Zgromadzeniu Wspólników?

Co wpisać:

• Wyłączenie lub ograniczenie wstąpienia spadkobierców do spółki, to akurat zapisujecie na poziomie umowy spółki.
• Ale w umowie wspólników możecie doprecyzować mechanizm spłaty spadkobierców (np. z polisy ubezpieczeniowej krzyżowej wspólników), dzięki czemu rodzina dostaje gotówkę, a udziały wracają do pozostałych wspólników (umorzenie).

7. Good leaver / Bad leaver

Nie każde odejście jest takie samo. Cena, za jaką spółka odkupuje udziały od odchodzącego wspólnika, powinna zależeć od przyczyny rozstania.

Co wpisać:

• Good leaver: (np. choroba, emerytura, odejście za zgodą reszty) - odkup udziałów po cenie rynkowej.
• Bad leaver: (np. działanie na szkodę spółki, złamanie zakazu konkurencji, rażące niedbalstwo) - przymusowy wykup udziałów po wartości nominalnej (czyli zazwyczaj za grosze) lub z dużym dyskontem. To potężny bat na nieuczciwość.

5 czerwonych flag - rozpoznasz je w 30 sekund

1. Podział 50/50 bez mechanizmu decyzyjnego: prosta droga do paraliżu decyzyjnego przy pierwszym konflikcie.
2. Brak uregulowania IP sprzed rejestracji: kod formalnie nie należy do spółki, co blokuje wejście inwestora.
3. Brak zasad vestingu: ryzyko, że wspólnik odejdzie po 3 miesiącach, zachowując 33% udziałów ,,na wieki’’.
4. Nieuregulowane dziedziczenie: ryzyko wejścia do spółki przypadkowych osób (rodziny) bez kompetencji.
5. Opieranie się na ,,ustnych ustaleniach’’: działają tylko wtedy, gdy spółka nie zarabia. Gdy pojawią się duże pieniądze, pamięć ludzka staje się zawodna.

Nie buduj domu na piasku… Chcesz zabezpieczyć swój startup i przygotować go pod inwestycję?

Zamów dedykowaną Umowę wspólników w Lexable (dopasowaną do realiów Twojej branży), prześlij swoją obecną umowę do weryfikacji lub umów się na konsultację, podczas której zmapujemy ryzyka w Twojej spółce.

Wolisz mailowo? Napisz: contact@lexable.pl